پرورش آبزیان دریایی

در سال‌های گذشته، آبزی‌پروری در ایران به عنوان یک فعالیت و حرفه سنتی محسوب می‌شده، اما طی چند سال اخیر گرایش به طرح‌های پرورش ماهی در کشور‌های آسیایی از جمله ترکیه، چین و استرالیا زیاد شده است. اولین فعالیت در زمینه آبزی‌پروری در جهان در سال ۱۹۲۷ آغاز شد و اولین مزرعه پرورش ماهیان گرم آبی در سال ۱۹۶۱ به بهره‌برداری رسید.
نظر به ویژگی‌های آب و هوایی، کشاورزی و مسائل فرهنگی اجتماعی ایران به جز در نواحی ساحلی در سایر نقاط، استفاده از ماهی و سایر آبزیان در عادات غذایی مردم وجود نداشته اما خوشبختانه طی سال‌های اخیر به دلایلی از جمله افزایش جمعیت، افزایش قیمت گوشت قرمز و مرغ، افزایش ابتلا به بیماری‌های مختلف در اثر استفاده بی‌رویه و ناصحیح از گوشت قرمز، کاهش منابع مولد گوشت قرمز داخی، بالا بودن کیفیت و نداشتن عوارض مصرف گوشت و ماهی و آبزیان و تبلیغات شرکت‌های تولید‌ کننده، فرهنگ مصرفی مردم دچار تغییرات شدیدی شده و استفاده روزافزون از گوشت ماهی و افزایش سرانه مصرف در کشور ایران قابل توجه بوده است. این در حالی است که در دنیا گوشت ماهی و سایر آبزیان به شدت مصرف شده و کشورهای اروپایی و شرق آسیا دارای گرایش مصرفی بالایی نسبت به این غذا هستند. در ایران پرورش ماهی در آب‌های خلیج‌فارس در مراحل اولیه خود بسر می‌برد. بنا به نظر پروفسور آجیوس از انجمن بین المللی ماهیان دریایی، در میان کشورهای خاور دور و نزدیک ایران با توجه به نوار ساحلی منحصر به فرد خود دارای موقعیتی ممتاز در زمینه پرورش ماهیان دریایی است.

طرح پرورش ماهی در دریا

کشور نروژ به عنوان مبدع طرح پرورش ماهی در دنیا در سال ۱۹۴۷ میلادی شناخته می­‌شود. اساس این طرح شامل پرورش ماهی در قفس‌هایی که در دریا مستقر و نصب شده است. در این صورت ماهیان با کیفیتی که در دریا و تحت مراقبت‌های ویژه غذایی، بهداشتی و امنیتی رشد می‌کنند، تولید شده که می­‌تواند نظرات مشتریان را به شکل ویژه‌ای به خود جلب کند.  در ایران مطالعه توسعه پرورش ماهیان دریایی در قفس سال ۱۳۸۵  توسط شرکت “Refa” از کشور نروژ با کمک کارشناسان بخش‌های مختلف شیلات ایران آغاز شد.

طرح پرورش ماهی در دریا- شرکت هیراد کاوه ساحل قشم

شرکت هیراد کاوه ساحل قشم (سهامی خاص) به منظور راه‌اندازی و توسعه کامل­‌ترین زنجیره تولید، پرورش و فرآوری آبزیان در غرب آسیا و خاورمیانه با مشارکت کامل بخش خصوصی در تاریخ ۱۳۹۷/۱۲/۲۱ به شناسه ثبتی ۱۴۰۰۸۲۲۰۰۷۰ و شماره ثبت ۰۲۴۶ در منطقه آزاد قشم تاسیس شد، تا از طریق توسعه ظرفیت­‌های صادراتی و ارز آوری کشور به تقویت بنه اقتصادی صنعتی-تولیدی داخل کمک کرده و میزان عرضه و دسترسی به منابع پروتئینی – دریایی را بهبود بخشد و با حرکت در چرخه توسعه پایدار، ایران را به قطب آبزی پروری منطقه مبدل سازد.

این شرکت طی دو سال گذشته با  استفاده از متخصصین زبده داخلی پس از انجام بررسی­‌های اقتصادی و مطالعات زیست محیطی و انجام عملیات کامل آبنگاری، به جانمایی تعداد ۶ قفس پرورش بچه ماهی هر یک به ظرفیت ۱۵۰ تن و تعداد ۲۰ قفس پرورش ماهی هریک به ظرفیت ۲۵۰ تن و مجهز به سامانه­‌هایی مهاربندی ترکیبی چندوجهی، سامانه­ی تمام خودکار غذادهی، شست و شوی تورها، جمع‌­آوری ضایعات و تلفات، بارج غذادهی، شناورهای کاتاماران و تمامی ملحقات مربوطه پرداخته و تا این تاریخ موفق به تجهیز، به آب اندازی و نصب شش عدد از قفس‌­های مذکور در سایت شماره یک واقع در جنوب جزیره قشم شده است.

با تکمیل این طرح عظیم پرورش ماهی در دریاهای خزر و خلیج فارس و ایجاد مراکز تکثیر، پرورش بچه ماهی، فراوری، عمل‌آوری و بسته‌بندی، سالانه ۲۰ میلیون قطعه بچه ماهی تولید، ۵۰۰۰ تن ماهی پرور و ۱۵۰۰۰ تن ماهی فرآوری خواهد شد تا بدین ترتیب علاوه بر افزایش ظرفیت تولیدی – صنعتی کشور، صدها ظرفیت شغلی مستقیم و غیر مستقیم در مناطق جنوبی و شمالی کشور ایجاد شود.

سوابق طرح و اقدامات انجام شده در سایت هرمزگان

شرکت پس از اخذ پروانه تاسیس از دستگاه‌­های اجرایی اقدام به احداث و اجرای یک سایت مجتمع پرورش ماهی در قفس، تولید و تکثیر بچه­ ماهی و فرآوری و عمل‌­آوری در منطقه آزاد قشم کرده است.

  • اخذ مجوز فعالیت
  • اخذ مجوز تأسیس مربوط به پروژه پرورش ماهی
  • اخذ پروانه‌های تأسیس و موافقت‌های اصولی
  • تعیین جانمایی دریا و خشکی
  • انجام عملیات هیدروگرافی و هیدرودینامیک
  • انعقاد قرارداد با فروشنده خارجی
  • ساخت تجهیزات در کشور مبدأ
  • انجام عملیات ثبت سفارش و اخذ مجوز واردات از سازمان های ذیربط
  • واردات و ترخیص تجهیزات به ارزش تقریبی ۲۰ میلیون یورو
  • انعقاد قرار داد خرید زمین از منطقه آزاد به وسعت ۲۰۰۰۰ متر مربع در منطقه صنعتی طولا و تحویل گرفتن زمین
  • تجهیز سایت خشکی نرسری
  • انعقاد قرارداد برای خرید بچه ماهی استرالیایی
  • استخدام پرسنل و مدیران اجرایی و تولید مجرب و انجام کلیه عملیات مربوط به بهره برداری از طرح 

ظرفیت اسمی فاز پرورش ماهی در قفس

ظرفیت اسمی سایت قشم:

۷۰۰۰ تن در هر دوره پرورش که با احتساب دو دوره استفاده در سال ۱۴۰۰۰ تن است. این طرح شامل ۲۰ قفس پرورش (با قطر ۵۰متر و عمق ۳۰متر) هرکدام با ظرفیت ۳۰۰تن ظرفیت اسمی و ۶ قفس نرسری دریا با ظرفیت هر کدام ۱۶۵ تن است.

 

ظرفیت اسمی سایت شمال (دریای خزر):

۵۰۰۰ تن در هر دوره پرورش که با احتساب دو دوره استفاده در سال ۱۰۰۰۰ تن است.

 

گونه‌های مورد پرورش:

عبارت است از ماهی سی­بس(sea bas) و سیبریم(sea beram) در سایت قشم و ماهی قزل‌آلا در سایت دریای خزر

 

بازار محصول:

کلیه کشورهای اروپایی، روسیه و کشورهای شرق آسیا از جمله استرالیا

 

دوره اجرای طرح (بهره برداری):

۸ ماه برای هر دوره کامل (از زمان ریختن بچه ماهی ۳۰گرمی در دریا (قفس‌های نرسری) تا برداشت ماهی به وزن ۵۰۰ تا ۷۰۰ گرمی از قفس‌های پرورش)

 

فرایند اجرای طرح
  • خرید بچه ماهی
  • انتقال بچه ماهی از سایت خشکی به قفس‌های نصب شده در دریا
  • نگهداری و تغذیه
  • برداشت ماهی
  • فرآوری ماهی و فیله‌گیری از ماهی‌های برداشت شده
  • بسته‌بندی، صادرات و حمل به مقاصد اروپایی و اقیانوسیه

برنامه‌های آبزی‌پروری دولت

ایران در صورت به‌کارگیری تکنولوژی پیشرفته دارای پتانسیل بالایی جهت گسترش ذخایر ماهیان آب شور است. نظر به گسترش جهانی آبزی­‌پروری و روند رو به رشد تقاضا برای محصولات دریایی مسلما در ایران جهت تولید اقتصادی این محصولات در ابتدای امر از گونه­‌هایی نظیر شانک و سوکلا ماهیان که دارای ویژگی مناسب پرورش هستند، استفاده خواهد شد. هامور، سوکلا، سرخو و صافی ماهیان دارای اختصاصات خوب جهت پرورش نظیر حرکت دسته‌ای(Schooling) و قدرت تطبیق در شرایط قفس را دارا است.

پرورش سوکلا ماهیان با توجه به رشد زیاد آن دارای ارزش اقتصادی بالایی است (در شرایط مناسب از نظر دما و غذا دهی از ۳۲ گرم طی ۴/۱۱ ماه به ۸ کیلوگرم رسیده است.

 پرورش توام میگو و خامه ماهی با توجه به ضریب تبدیل غذایی پایین نتایج خوبی را نشان داده­ است. شانک ماهی اروپایی نیز دارای پتانسیل بالایی جهت پرورش در ماهیان سرد سال است. به عنوان مثال در امارات و عمان وزن این ماهی در قفس­‌های پرورشی در ساحل به ۵۵۰-۴۵۰ گرم می­‌رسد. در میان کشورهای مجاور، کویت دارای سابقه تحقیقاتی و عمل در زمینه پرورش هامور ماهیان، صافی، شانک ماهیان باله زرد و آبی و نیز آداپته کردن گونه­‌هایی نظیر باس دریایی اروپا جهت تکثیر و پرورش است.

چشم انداز

در سال­‌های اخیر افزایش تقاضا برای ماهیانی نظیر صبیتی، ماهور ماهیان و نیز سود بالای پرورش این ماهیان، نظر سرمایه‌گذاران ایران را به این صنعت جلب کرده ­است. و سرمایه‌گذاری­‌های جدید برای پرورش ماهیان فوق در سواحل بوشهر و قشم رو به افزایش است.

اگر چه آزمایشاتی مبنی بر تولید گونه­‌های جدید ماهیان آب شور در حال انجام است ولی تا کنون عملا در اروپا گونه­‌های جایگزین برای ماهیانی نظیر سی­بس و بس دریایی و شانک که امروزه در حال افت ارزش است پیدا نشده. شیلات نیز جهت گسترش ذخایر گونه­‌های وحشی (غیر پرورشی) در نظر دارد از طریق تکثیر مصنوعی و رهاسازی آنها در دریا اقداماتی صورت دهد.